Wednesday - January 20, 2010

[77] Iquique, nitraat fabrieken Santa Laura en Humberstone, Ariguilda, Puchuldiza, richting Ollagüe [grens Bolivia]

----------------------------------------

terug naar ons vorige verhaal

----------------------------------------

geschreven door Karin-Marijke

geschreven door Coen

door Karin-Marijke op Suite101.com

De nitraatfabrieken van Chili, Santa Laura en Humberstone

Op onze laatste ochtend worden we wakker aan de Grote Oceaan op het strand van Lobita, ten zuiden van Iquique. Vanaf de klif kijken we uit over het strand dat vol staat met Chileense zomervakantie kampeerders. Het is half acht en het is er nog helemaal stil. De tenten zijn gehuld in de ochtendnevel die zo typerend is voor de vroege ochtenden hier langs de kust.

Dag strand. Dag Iquique. Na ruim een week strand – alwaar we de Dakar Rally hebben voorbij zien komen – klimmen we de duinen in en gaan richting Ruta 5  – de Pan Americana. Vlak voor de snelweg ligt Oficina Santa Laura, één van Chili's oude nitraatfabrieken. Santa Laura en het ernaast gelegen Oficina Santiago Humberstone zijn in 1872 gebouwd, in 1960 gesloten, in 1971 tot Historisch Monument verklaard en in 1995 kregen ze UNESCO status.

de spooksteden Humberstone en Santa Laura

Beide plekken brengen je terug naar het verleden. In de woestijn is het stil. We horen alleen de wind. Bij Humberstone hoor ik het piepen van de scharnieren, het kraken van het hout en soms het geklapper van een losse, metalen golfplaat. Santa Laura is indrukwekkend vanwege z'n fabriekswerkplaats, waar grote roestige constructies en machines getuigen van een welvarend verleden. Er liggen nog stukjes oude spoorlijn waarover het ruwe product caliche werd aangevoerd, brokken donkergekleurd puin die in de woestijn werden gewonnen. De caliches gingen in grote verpulverings machines en werden per transportband naar een grote hal getransporteerd alwaar middels vuur en stoom het nitraat eruit werd gehaald. Het niet-langer bruikbare puin ging terug de woestijn in, waar het werd opgestapeld in de vorm van een taart die toepasselijk 'La Torta' wordt genoemd. Het nitraat werd gedroogd en ging de wereld in als mest voor landbouwgewassen – totdat in de eerste wereldoorlog kunstmest werd uitgevonden en in de daaropvolgende 50 jaar alle nitraatmijnen in Chili hun poorten sloten. Bij de fabrieksafdelingen staan borden waarop het proces middels gedetailleerde tekeningen wordt uitgelegd.

in Pisagua bezoeken we een hele oude begraafplaats | je mag geen hout jatten van het oude stationsgebouw

Humberstone is een bijzonder museum omdat hier goed zichtbaar is hoe de gemeenschap leefde. Hier werkten zo'n 4000 arbeiders. Veel van de huizen staan er nog, alsmede een kerk, theater, basketbalveld, zwembad [gemaakt van staal van een schip ooit gezonken in de haven van Iquique]. In een museum zijn oude ramen, deuren en hekken bewaard, met foto's erbij van wat voor soort panden ze komen. Een ander museum geeft inzicht in de historie en de nitraatwinning van Humberstone. Vanaf 'La Torta' hebben we  een mooi uitzicht over de oude stad en fabriek.

Iquique is een bekende badplaats in Chili | klokkentoren | de guano van deze beesten kun je goed verkopen | poseren

Rotstekeningen bij Ariquilda en hete geisers van Puchuldiza

Na Humberstone en Santa Laura rijden we noordwaarts over Ruta 5 en nemen een klein zijweggetje, waar we fraai kamperen in een oase temidden van de vlakke gruiswoestijn van Atacama. Na de vlakke woestijn van grijs en zwarte stenen dalen we af, de Quebrada Aroma in, een kloof waar helemaal niets groeit, maar die misschien juist daardoor zo overweldigend is. We volgen het pad dat langs de verticale wanden slingert. Overweldigend groot, leeg, kaal met een kleurenpalet van donkergrijs, roodbruin, kopergroen en zalmroze.

ruige weggetjes door de altiplano | Pachamama wordt nog altijd vereerd | llama's op de altiplano | erg grote banden

Toch hebben hier vroeger wel mensen gewoond. Het gedeelte rondom Ariquilda zit vol met eeuwenoude petroglyfen, waaronder vooral veel dierenfiguren. Herkenbaar zijn de hagedis, schorpioen en vierpotige zoogdieren – ik neem aan lama's. Door de bodem van de kloof loopt een rivier, soms met helder, kabbelend water waardoor het van bovenaf lijkt alsof zich een groene worm door de kloof kronkelt. Soms wordt de rivier een moerassig waterbed en is een heel stuk vallei ineens groen. De omgeving zit vol met de fijnste stofdeeltjes die overal in doordringen. Met de wind achter haalt het stof ons in en komt via de ramen en alle andere gaten in grote hoeveelheden naar binnen. Aan het eind van de dag is alles in de auto, inclusief wij, bedolven onder een laagje grijs. Het pad zigzagt eindeloos heen en weer. Zonder kaart rijden we maar op de gok. Ergens moeten we de kloof toch weer uit. Maar waar? Het voelt alsof we in de Zogros Bergen zijn van Iran. We willen weer eens binnendoor steken maar weten niet of dat gaat.

Iquique barst van de oude gebouwen | pelikanen komen even vissen | de oude trambaan | we rijden op de Pan Americana

We gaan hoger de kloof in. Het moet hier vroeger natter geweest zijn. Er zijn veel grote cactussen en zelfs bomen waarvan er nu veel dood zijn. Op de steile hellingen hebben de Aymara Indianen smalle terrassen gebouwd waar ze hun gewassen verbouwen. De teelt duidt op bewoning maar we zien niet meer dan een handvol mensen. Vanaf 2500 meter zijn er drie oude dorpjes: Jaiña, Allailla en Chiapa. Vooral het tweede is alleen nog een 'ceremonieel dorp', zoals ze dat hier noemen. De inwoners zijn allang vertrokken voor een beter leven aan de kust of in de steden, en komen hier alleen nog om hun ceremonies en feestdagen te vieren.

Chiapa is groter. De enigen die wakker lijken te zijn is een groep militairen. Ze zijn hier omdat er aanstaande zondag presidentsverkiezingen worden gehouden [het is nu woensdag]. Er zijn twintig militairen om toe te zien hoe twintig families hier hun stemverplichting nakomen – creatieve vorm van werkgelegenheid. Coen bewondert hun auto's, vooral een Hummer. Meer militairen komen naar buiten, niet gewend aan zoveel aandacht van een voorbijganger, laat staan een buitenlander.

mooie zonsondergang in de Stille Oceaan | leegstaande ritueeldorpjes | de haven van Iquique | de Stille Oceaan

De Puchuldiza geisers liggen op 4200 meter. De dagelijkse middagwind van de Altiplano is stevig en koud. Het thermaal bad is voornamelijk warm omdat m’n hoofd, dat boven de badrand uitsteekt, er bijna afvriest. Er is niet veel nodig om hier een oorontsteking op te lopen. Of longontsteking, denk ik als ik het water uitstap en me als een bezetene afdroog en aankleed wat bijna niet lukt door verkleumde vingers. Maar na een dag stofrijden knappen we er toch wel van op.

's Morgens is het windstil en de omgeving beeldschoon. Een eenzame hoogte. Kale bergen, een paar grazende lama's en spuitende geisers. In de winter schijnt de stoom te bevriezen, we hebben er prachtige foto's van gezien. Nu is het zomer maar toch hadden we vanochtend ijs op de ruiten van de auto. Gelukkig is de auto goed geïsoleerd. Zelfs op zulke koude hoogtes, en al hebben we geen verwarming in de auto, is het toch goed slapen in ons huis op wielen.

geoglyphen in de bergwanden | een geiserbad op 4200 meter | de geiser Puchuldiza | kaarsrechte weg

De rangorde der navigatiesystemen

"Ik wil wel een koffie met een alfajor [soort koek]," zegt Coen. "De weg is kaarsrecht dus dat gaat wel lukken met de frisbee eronder," concludeert hij nadat ik heb opgemerkt dat een alfajor van bladerdeeg niet direct het handigste product is om al rijdende te eten. Ik duik achterin en pak de spullen. Tijdens de koffie glijdt het asfalt onder ons door.

"Hé, Mamiña, daar willen we helemaal niet naar toe," zeg ik. "Hebben we een afslag gemist?"

"Nee, er was alleen een weg naar de mijnen," zegt Coen, "verder stond er niets op het bord."

We rijden maar door tot Mamiña om te kijken of daar een niet-op-de-kaart-staande afslag is die ons terug zal leiden naar de hoofdweg. Ja, die is er wel. "Drie uur rijden over een vreselijke zandweg," weet de politie ons te vertellen. Het is beter terug te rijden, dat kost je een uur en gaat helemaal over asfalt. En ja, je moet die weg naar de mijnen nemen," voegt hij eraan toe.

"Kijk, dat krijg je ervan als je de navigator opdracht geeft koffie te regelen. Dan mis je een afslag," kan ik natuurlijk niet nalaten om even onder Coen's aandacht te brengen. Het is namelijk een superduidelijke splitsing in de ogen van een kaartlezende navigator. Maar in de ogen van een GPS verheerlijker ligt dat net even anders. Onze gewenste route, op de kaart duidelijk de hoofdroute, staat niet in het Heilige der Heiligen. Dús kan het niet wat zijn. Dús volgt de rijder de GPS, daarbij de navigator volledig in het ongewisse latend terwijl die koffie aan het regelen is. En dús rijden we fout. 150 kilometer voor niets – ook nog eens door het dufste landschap van de afgelopen twee weken. Ik triomfeer in stilte [vooral in stilte!]. Vaak lijkt de GPS mij als navigator buiten spel te hebben gezet, maar even heb ik m'n plek en waarde als navigator weer herwonnen! 

De GPS heeft even iets van z'n heiligheid verloren en de kaart en ik zijn weer een paar punten gestegen in de rangorde der navigatiesystemen.

-----------------------------------------

op naar ons volgende verhaal

-----------------------------------------